ચિકનપોક્સ (Chickenpox): કારણો, લક્ષણો અને ઉપચાર
ચિકનપોક્સ શું છે?
ચિકનપોક્સ (માતાની) એ એક સામાન્ય વાયરસજન્ય ચેપ છે જે Varicella Zoster Virus (VZV) થી થાય છે. ખાસ કરીને બાળકોમાં વધારે જોવા મળે છે, પરંતુ મોટા લોકોમાં પણ થઈ શકે છે. આ ચેપ હવા દ્વારા અથવા દર્દીના ફોલ્લાથી સીધા સંપર્કથી ફેલાય છે.
મુખ્ય કારણો
- Varicella Zoster Virus નો ચેપ
- સંક્રમિત વ્યક્તિના ફોલ્લા કે થૂંકથી સીધો સંપર્ક
- ખાંસી / છીંક દ્વારા હવામાંથી ફેલાવું
- કમજોર રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા વ્યક્તિઓમાં ઝડપી ફેલાય
લક્ષણો
- હળવો તાવ, માથાનો દુખાવો, થાક
- શરીર પર લાલ દાણાં જે પછી પાણીભરેલા ફોલ્લા બને
- ફોલ્લા ખંજવાળવાળા અને અલગ અલગ તબક્કે દેખાય
- ચામડી પર દાગ રહી શકે (ખાસ કરીને ખંજવાળવાથી)
- ભૂખ ન લાગવી, બેચેની
જોખમકારક તત્ત્વો
- અણવેકસીનીત બાળકો
- કમજોર ઈમ્યુનિટી (HIV, કેન્સર, સ્ટેરોઇડ થેરાપી વગેરે)
- ગર્ભવતી મહિલાઓ
- ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિની નજીક રહેવાથી
નિદાન
- ક્લિનિકલ તપાસ: લક્ષણો અને ફોલ્લા પરથી નિદાન
- રક્ત પરીક્ષણ (VZV IgM/IgG): વાયરસની પુષ્ટિ માટે
- PCR ટેસ્ટ: વિશિષ્ટ સ્થિતિમાં ઉપયોગી
ઉપચાર
- સામાન્ય રીતે ઘરગથ્થું આરામ અને સ્વચ્છતા પૂરતી હોય છે
- તાવ માટે: પેરાસિટામોલ (Paracetamol)
- ખંજવાળ માટે: કૅલામાઇન લોશન, ઠંડા પાણીથી સાફ કરવું
- એન્ટિવાયરલ દવા (Acyclovir): ગંભીર કે મોટા લોકો માટે
- પૂરતું પાણી પીવું અને હળવો આહાર લેવું
- ⚠️ એસ્પિરિન બાળકને ન આપવી — Reye’s syndrome નો જોખમ રહે છે.
નિવારણ
- Varicella Vaccine: 12–15 મહિના પછી 1 ડોઝ, અને 4–6 વર્ષએ બૂસ્ટર ડોઝ
- ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિથી દૂર રહેવું
- વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવવી
- ખંજવાળ ન કરવી, ફોલ્લા સ્વચ્છ રાખવા
અનામ સેવા સંસ્થા વિશે
અનામ સેવા સંસ્થા ચેપજન્ય રોગો અને રસીકરણ અંગે જનજાગૃતિ માટે કાર્યરત છે.અહીં નિષ્ણાત ડૉક્ટરો દ્વારા રસીકરણ, કાઉન્સેલિંગ અને આરોગ્ય માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે.
📞 સંપર્ક: 98251 85117
🩺 ડૉ. હરેશ ચુગડીયા
સેવા: બાળ આરોગ્ય, ચેપજન્ય રોગ, રસીકરણ કેન્દ્ર
👉 નોંધ: ચિકનપોક્સ મોટાભાગે હાનિરહિત છે, પણ સમયસર રસીકરણ અને સ્વચ્છતા જાળવવાથી તે સંપૂર્ણપણે ટાળી શકાય છે.
